De brieven van Oranienstein

Op 26 december 1801 verstuurde stadhouder Willem V vanaf Slot Oranienstein brieven aan 15 prinsgezinde oud-regenten van de oude Republiek, die hij adviseerde om zich niet langer aan het staatsbestuur te onttrekken. Hiermee erkende hij feitelijk de Bataafse Republiek, bijna zeven jaar nadat hij het land ontvlucht was.

Het Oranjecomplot

Vanaf het moment dat zij hun land en hun bezittingen achter zich hadden moeten laten zinden Willem V en zijn zoon Willem Frederik op een terugkeer. De erfprins bedacht hiervoor een geheim plan, waarbij onder leiding van Oranjegezinde regenten, edelen en officieren een opstand tegen het nieuwe bestuur zou uitbreken. Om dit plan te ondersteunen was buitenlandse steun noodzakelijk. Pruisen haakte op het laatste moment af, maar de Britten en Russen bleken wel bereid een invasiemacht de Noordzee over te sturen.

Het werd een fiasco. Hoewel de invasie aanvankelijk voorspoedig verliep en de Bataafse vloot door verraad in Britse handen kwam, stokte de opmars uiteindelijk door sterke tegenstand van het Bataafse en Franse leger. Ook de opstand die in diverse plaatsen werd aangewakkerd kwam niet van de grond. Er werd een wapenstilstand gesloten en de geallieerden trokken zich terug.

Gevolgen

De gevolgen waren niettemin verstrekkend. In Frankrijk werd met steun van generaal Napoleon Bonaparte een staatsgreep gepleegd die een einde moest maken aan het zwakke en verdeelde bestuur, dat verantwoordelijk werd gehouden voor de invasie. Uiteindelijk trok Napoleon alle macht naar zich toe en liet zich zelfs tot keizer kronen. Ook in de Bataafse Republiek ging de machtsgreep niet onopgemerkt voorbij. De Fransen eisten meer zeggenschap in het landsbestuur. Er kwam een nieuwe staatsregeling, en de macht van het parlement van wat voortaan het Bataafs Gemenebest zou heten werd sterk ingeperkt.

Nadat duidelijk was dat hun bondgenoten niets meer voor ze konden betekenen, besloten de Oranjes zich te vestigen in hun Duitse erflanden. Hun rol in Nederland was definitief uitgespeeld. Na lang weifelen verstuurde de stadhouder de brieven waarin hij instemde met het proces van nationale verzoening en samenwerking tussen de verschillende partijen dat inmiddels in gang was gezet. Zo kwam er een einde aan de Nederlandse Revolutie.

Literatuur

  • Joost Rosendaal, De Nederlandse Revolutie. Vrijheid, volk en vaderland, 1783-1799, Nijmegen: Vantilt, 2005
  • Joost Rosendaal, Het Oranjecomplot. 1799 – Spionage, verraad en de strijd om Nederland, Amsterdam: Boom, 2025